BD GÜVENCE HİZMETLERİ

BAĞIMSIZ DENETİM ŞİRKETLERİNDE VERGİ DIŞI GÜVENCE HİZMETLERİ

                Bu çalışmamızda ülkemizde yaygın olarak bilinmeyen ve uygulamada üzerinde bir terim birliği dahi sağlanamayan bağımsız denetim ve vergi dışındaki güvence hizmetleri konusunda bilgi vermeye çalışacağız.

• GİRİŞ

                Finansal bilgi kullanıcılarının, ekonomik karar alma birimlerinin sağlıklı, anlaşılabilir ve doğru bilgiye olan ihtiyaçları bağımsız denetim çalışmalarını bu anlamda bir nevi güvence sistemini ortaya çıkarmaktadır. Bağımsız denetim üçüncü kişilere mali tabloların doğruluğu hakkında makul bir güvence vermektedir. Ancak günümüzde bağımsız denetim şirketlerinin sadece bağımsız denetim hizmeti sunmadıkları da görülmektedir. Yayınlanan şeffaflık raporları, 2013 yılında Türkiye’de bağımsız denetim şirketlerinin gelirlerinin yaklaşık %20’lik bir kısmını bağımsız denetimden elde ederken, diğer kısmının bağımsız denetim dışı hizmetlerden oluştuğunu ortaya koymaktadır. Bağımsız denetim şirketlerinin verdikleri hizmetler arasında iç denetim, iç kontrol sistemi kurma, özel denetim, ön vergi denetimi, muhasebe sistemi kurma ve geliştirme ve danışmanlık hizmetleri sıklıkla görülmektedir.

                Finansal bilgi kullanıcıları bağımsız denetim anlamındaki güvence hizmetinin yanı sıra, bilgi teknolojileri, sürdürülebilirlik raporları gibi pek çok konuda güvence talep edebilmektedir. Bir konuda konunun uzmanı, bağımsız ve tarafsız bir kişi veya kuruluş tarafından önceden belirlenmiş standartlara uygunluk derecesi hakkında üçüncü taraflara yazılı bilgi verilmesi işlemine güvence hizmeti diyebiliriz. Bu kişi veya kuruluş güvence raporunda görüş bildirebilmesi için makul bir temel sağlamak amacıyla, "beyan" hakkında yeterli ve uygun kanıt toplar(IFAC; 2008:156). Güvence verilecek konular çok çeşitli olmakla beraber genelde aşağıdaki konularla ilgilidir:

1-) Finansal tablolarda yer alan finansal performansa ve/veya finansal varlıklara ilişkin güvence hizmetleri. (Gelir ve giderlerin sağlıklı muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmediği, cironun tespiti, alacakların gerçekte var olup olmadığı veya ne kadarlık bir kısmının tahsil imkanının yüksek olduğu, sürdürülebilirlik raporu gibi konular örnek gösterilebilir.)

2-) Finansal olmayan performanslara, durumlara ilişkin güvence hizmetleri (Etkinlik, verimlilik, müşteri sayısı ve müşteri sadakat derecesi gibi konular örnek olabilir.)

3-) Sistem ve süreçlere ilişkin güvence hizmetleri (iç kontrol sistemi, bilişim sistemi, kalite güvence sistemi, pazarlama sistemi gibi konular örnek olabilir.)

4-) Davranışlara, davranış kalıplarına ilişkin güvence hizmetleri ( Kurumsallaşma derecesi, kurumsal yönetim, kurum kültürü, etik ilkelere uyum, insan kaynakları uygulamaları, hizmet içi eğitim süreci vs.)

Yukarıda belirtilen konular bağımsız denetim ve vergi dışındaki güvence hizmetlerinin ana hatlarını çizmektedir. Verilen örneklerin çoğaltılması da mümkündür. Şirketin piyasa değerinin hesaplanması, özellikli işlemlere yönelik tespitler, finansal tahmin ve projeksiyonlar, proforma finansal tablolar, yönetim açıklamaları, internet sitesinde yayınlanan bilgilerin doğruluğunun tespiti, organizasyon kültürü ve yapısı gibi örneklerde doğrudur. Ancak denetçiler tahminlerin ve projeksiyonların gerçekleşeceklerine dair güvence vermezler.(Meisser ve Diğ; 2008:50) .

                Güvence hizmeti uygulamasının önce talep eden bir üçüncü tarafla başladığını, güvence talep edilen bir konu olduğunu, bu konuda yeterli kanıt toplayarak yazılı bir güvence raporu düzenleyecek bir meslek mensubu veya mesleki kuruluşun bu hizmeti sunması ile tamamlanan bir süreç olduğunu ifade etmek çok yanlış olmayacaktır. Özel denetim hizmetleri kapsamında talebe bağlı raporlar bağımsız denetim şirketleri tarafından sunulmakla beraber bu çalışmaların genelde çok metodolojik ve sistematik olmadığı görülmektedir. Konuyu bir şekille ifade edecek olursak;

          Yukarıdaki şekilde bağımsız denetim ve vergi dışındaki güvence hizmetlerine ilişkin süreç kısaca anlatılmaktadır.

• TÜRKİYE’DE UYGULANAN GÜVENCE HİZMETLERİ

Konunun teorik boyutunu kısaca yukarıda özetlemiş bulunmaktayız. Ülkemizde yukarıda açıkladığımız kavramsal çerçeve içerisindeki güvence hizmeti kapsamında talep edilen hizmetler şunlardır:

• Mutabık Kalınan İşlemler Hizmeti: Güvence sözleşmesinin konusuna ilişkin uygulanacak işlemler; meslek mensubu, beyanların sahibi olan sorumlu taraf ve hazırlanacak rapordan yararlanacak olan ilgili taraflarca belirlenir (Altıntaş; 2010:24). Bir alacak bakiyesinin tespiti, bir maliyet hesaplamasının yapılması, banka, kredi kuruluşu gibi kurumların sağladığı fonların amaçlara uygun kullanılıp kullanılmadığının tespiti, kar dağıtım hesaplamalarına veya ortaklar arası uyuşmazlıklara ilişkin tespitler bu güvence hizmetine örnektir.

• Özel Amaçlı Denetim Raporları: Güvence sözleşmesinin konusu genelde ilgili mevzuat tarafından belirlenir. SPK, TTK, Kamu İhale Kanunu gibi hukuksal uygulamalara esas olmak üzere hazırlanır. Birleşme, devir, bölünme, nev’i değişikliği, önceki sermayenin ödendiğinin tespiti, maliyet tespitleri, aşırı düşük değer sorgulamaları gibi raporlar bu güvence hizmetine örnektir.

• Bankaların Bilgi Sistemlerinin Denetimi: Türkiye’de denetim şirketleri bankaların bilgi sistemlerinin denetimine ilişkin güvence hizmetini BDDK’nın belirlediği esaslara göre sunmaktadırlar.

• Banka ve Diğer Finans Kuruluşlarının İstediği Raporlar: Banka ve diğer finans kuruluşları kredi vermeden önce özel kredi derecelendirme şirketinden derecelendirme raporu, kredinin kullanımını ve geri dönüş sürecini gösteren projeksiyon veya proforma mali tablolar (tahmini finansal tablolara ilişkin güvence hizmeti) gibi çok çeşitli güvence hizmetleri talep edebilmektedirler.

• Yabancı Yatırımcıların İstediği Güvence Hizmetleri: Yabancı yatırımcılar Türkiye’deki şirketlere ortak olmadan veya işbirlikleri kurmadan önce şirket değerinin tespiti, mali tablolarının kendi ülkelerinde sisteme çevrilmesi, detaylı fizibilite ve yatırım geri dönüş tabloları gibi konularda bağımsız denetim kuruluşlarından güvence hizmeti talep edebilmektedirler.

 Yukarıda belirtilen bağımsız denetim şirketlerinin sunacakları güvence hizmetlerine ilişkin kapsamın daha da geliştirilmesi mümkündür.

Sürdürülebilirlik raporu; raporlamayı yapan kuruluşun çevresel, toplumsal ve ekonomik performansını içermesi nedeniyle, "üçlü sorumluluk (Triple Bottom Line)" raporlaması olarak da adlandırılmaktadır (Eilifsen v.d.; 2006:643). Çevresel etkilerin değerlendirilmesi, ÇED raporları gibi raporlamalar ülkemizde de kullanılmaktadır.

Tahmini finansal bilgilere ilişkin tahmin ve projeksiyonlar yapılabilir. Genelde tahminlere ilişkin belirli sonuçları geleceğe yönelik yansıtan proforma mali tablolar hazırlanması şeklinde iken projeksiyonlar daha kapsamlı olmaktadır. Projeksiyonlar, bir veya birden fazla varsayım altında, bir işletmenin olası finansal durumu, nakit akımların ve faaliyetlerinin sonuçlarını sunan tahmini finansal tablolardır. Bir işletmenin satılan malların miktarında azalma olmadan, ana ürünün fiyatını %10 arttırabileceğini varsayarak tahmini finansal tablolar hazırlaması projeksiyona örnek olarak verilebilir (Arens; 2006:747). Bir denetimde işletme için proforma finansal bilgileri derleme konusunda denetçinin standartlara göre herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır. Güvence Denetimi Standardı 3420 “Bir İzahnamede Yer Alan Proforma Finansal Bilgilerin Derlenmesine İlişkin Raporlama Yapmak Üzere Üstlenilen Güvence Denetimleri” henüz KGK tarafından Resmi Gazete’ye gönderilerek yayınlatılmamıştır. Ancak konunun boyutunun önemini göstermesi açısından bu konudaki standartların oluşturulmuş olması önemlidir.

• SONUÇ

Günümüzün artan ve gelişen iletişim ve ulaşım olanakları ülkeleri, ekonomileri, finansal piyasaları ve işletmeleri birbirlerine yakınlaştırmaktadır. Bu değişim ve gelişim sonucu finansal tablo kullanıcılarının bağımsız denetimden beklentileri de değişmektedir. Günümüzde salt bağımsız denetim veya vergisel anlamda denetim hizmeti sunulmasının cazibesi günden güne azalmaktadır. Buna karşılık çok daha detaylı ve kapsamlı bilgiler, raporlar ve güvence hizmetleri bağımsız denetim şirketlerinden talep edilmektedir.

Muhasebe mesleğinde yeni çalışma alanları ortaya çıktığı gibi denetim mesleğinde de yeni çalışma alanları ortaya çıkmaktadır. Ancak odalar, meslek kuruluşları yeni çalışma alanlarına ilişkin çok az eğitim verirken klasik eğitimlere odaklanmaktadırlar. Yeni çalışma alanlarının öğrenilmesi ve bu alanlara yönelinmesi durumunda haksız rekabet, tahsilat sıkıntısı gibi mesleğimizin pek çok sorunun çözümünde bir aşama daha geçilmiş olacaktır. Bağımsız denetimde de 4 büyüklerle rekabet etmenin veya diğer denetim şirketleri içerisinde öne çıkmanın yolu hizmet çeşitliliği sağlamak ve kalite çıtasını en yükseğe taşımaktır.

SELÇUK GÜLTEN

KAYNAKÇA

ALTINTAŞ, Nergis Nalan (2010); “Bağımsız Denetim ve Vergi Denetimi Dışındaki Güvence Hizmetleri: Türkiye’deki Uygulamalar Hakkında Bir Araştırma”, İstanbul Üniversitesi, S.B.E. Yayınlanmamış Doktora Tezi

ARENS, Alvin A., Randal J. Elder, Mark S. Beasley (2006); “Auditing and Assurance Services: An Integrated Approach”, 11.bs., Prentice Hall,

EILIFSEN, Aasmund, William F. Messier, Steven M.Glover, Douglas F. Prawitt (2006); “Auditing and Assurance Services: International Edition, İngiltere, McGraw-Hill

HAYES, Rick, Roger Dassen, Arnold Schilder, Philip Wallage (2005); “Principles of Auditing: An Introduction to International Standards on Auditing”, 2.bs., İngiltere, Prentice-Hall,

IFAC (2008); “Handbook of International Auditing, Assurance, And Ethics Pronouncements-Part II, Glossary”, IAASB, 2008, s.156.

MEISSIER, William F., Steven M.Glover, Douglas F.Prawitt (2008); “Auditing&Assurance Services:A Systematic Approach, 6.bs., Mc-Graw Hill