İŞLETMELERDE HİLE DENETİMİNİN  ÖNEMİ

            İşletmeler faaliyetlerini sürdürürken birtakım hile eylemlerine maruz kalırlar. Hile eylemi, özellikle işletmelere yönelik olarak, dünyada önemli bir sorundur. Çeşitli ülkelerde çeşitli kişiler, kurumlar ve üniversiteler, hile ile ilgili birçok araştırmalar yapmakta ve bunları paylaşmaktadırlar.

            Bu araştırmalardan birinde, ABD işletmelerinde çalışanların yaptıkları hilelerin oluşturduğu zararın işletmelerin yıllık gelirlerinin % 6’sı olduğu tespit edilmiştir. Bu işletmelerin yapılan hileler nedeniyle yıllık kayıpları 400 milyar USD’den fazladır.

            Ülkemizde işletmelerde hile araştırması yapılmadığından net bir zarar tespiti mevcut değildir. Ancak bu zararın ABD işletmelerindekinden daha fazla olduğunu söylemek abartılı olmaz. Ülkemizde en ince ayrıntısına kadar varlık kalemlerini anlık bazda izleyebilen sistemlere sahip işletme sayısı oldukça azdır.

            Çoğu hile eylemi ortaya çıkartılamamakta ve çıkarılsa da rapor edilememektedir. Bu yüzden zarar tutarlarının tam olarak belirlenebilmesi mümkün olamamaktadır. Bunun yanında doğrudan oluşan parasal zararın yanında, verimlilik, iş kaybı, işsizlik oluşumu, yasal işlemler ve psikolojik bozukluklar gibi dolaylı zararlar da göz önüne alınmalıdır.

            İşletmelerdeki hile eylemi neticesindeki zararların kamuya yansımamasının en büyük nedeni işletmenin bu hile eyleminin ortaya çıkması ile itibar kaybetme korkusudur.     

            İşletmelerde yapılan hile türleri;

-          İşletme varlıklarının kişisel amaçlı kullanımı,

-          Yolsuzluk ve ahlaki olmayan davranışlar,

-          Hileli finansal raporlama olarak gruplandırılabilir.

İşletmelerde hile eylemi ile oluşan en büyük zarar hileli finansal raporlamadan kaynaklanmaktadır. Hile eylemini önlemenin maliyeti, hile eylemini ortaya çıkarma maliyetinden çok daha azdır. Bu nedenle işletmelerde hile eylemini önlemeye yönelik politika ve prosedürler oluşturulmalıdır. 

Ülkemiz yönünden bakıldığında, özellikle küçük ve orta büyüklükte işletmelerde iç kontrol sistemine gerekli yatırımın yapılmadığı görülmektedir. Burada da kurumsallaşma önemli hale gelmektedir. Kurumsallaşma, iç kontrol önlemlerini de beraberinde getirmektedir. İç kontrol sistemlerinin hile odaklı oluşturulması gerekmektedir.

Etkili iç kontrol sistemleri,

-          İyi oluşturulmuş bir kontrol ortamından,

-          Etkili ve güvenilir bilgi sisteminden,

-          Uygun ve yeterli kontrol faaliyetlerinden,

-          Risk değerlendirmesinden,

-          Gözleme faaliyetlerinden oluşmaktadır.

Hile Denetçileri çeşitli mesleki ve bilimsel teknikleri kullanarak hile eylemlerini en aza indirecek prosedürleri uygularlar. İşletmelerde hile eylemi kayıplarından kaçınmanın yolu bu konuda uzman olan hile denetim şirketlerinden hizmet almak ya da işletme bünyesinde hile denetçisi istihdam etmektir.  

İSMET ARGIN

BAĞIMSIZ DENETÇİ

ismetargin@gmail.com